Zeki Olduğun İçin İlerleyemiyor Olabilir Misin?

Zeki insanların neden bazen harekete geçemediğini hiç düşündün mü? Sorun zekâ değil. Sorun, hayatı yaşamak yerine zihninde prova yapıyor olman...

Son yıllarda sıkça dile getirilen bir görüş var: zeki insanların takılı kalmasının nedeni aşırı düşünmeleri; daha az analiz edenlerin ise daha kolay harekete geçmesidir.”

İlk başta sert bir cümle gibi geliyor. Ama aslında arkasında güçlü bir bilimsel açıklama var.

Beynimizde “Default Mode Network (DMN)” denilen bir sistem var. Bu sistem; düşünmek, analiz etmek, geçmişi hatırlamak ve geleceği kurgulamakla ilgili. Yani zihnimizin “içeride çalışan” tarafı.

Araştırmalar gösteriyor ki beyin, hiçbir şey yapmıyorken bile durmuyor. Aksine, sürekli içsel düşünceler üretiyor (Raichle ve ark., 2001). Yani sen hareketsiz olsan bile zihnin çalışmaya devam ediyor.

Bu aslında çok güçlü bir şey. Çünkü bu sistem sayesinde plan yapabiliyor, riskleri görebiliyor ve yaratıcı fikirler üretebiliyorsun. Ama bir sorun var...

Zihin aynı zamanda sürekli senaryo üretir. “Ya şöyle olursa?”, “Ya bu ters giderse?”, “Ya başarısız olursam?” gibi…Bu da zamanla hareket etmeyi zorlaştırır.

Nitekim Christoff ve arkadaşlarının (2016) çalışması da bunu söylüyor: Zihin, senaryolar üretme konusunda çok güçlüdür ama bu durum bazen kişinin eylemden uzaklaşmasına neden olur.

Yani kısaca: Zihnin seni korumaya çalışırken, seni durdurabilir. Çünkü burada devreye başka bir sistem giriyor: deneyim.

Bazı insanlar daha az düşünür ama daha çok dener. Hata yapar, öğrenir ve devam eder. Onlar sonucu düşünerek değil, yaşayarak ilerler.

Aradaki fark şu: Biri sürekli simülasyonda yaşar. Diğeri gerçek hayatta. Ve çoğu zaman ilerleyen taraf, ikinci olandır: harekete geçen.

Bu yüzden mesele zekâ değil. Mesele, zihninde kurduklarını göz önünde bulundurarak harekete geçmekte.

Çok düşünmek seni güçlü yapar, evet. Ama sadece düşünmek, seni durdurur. Asıl beceri şu: Ne zaman düşüneceğini, ne zaman harekete geçeceğini bilmek.

Pelin Karakoç-the Designer

Kaynakça

• Raichle, M. E., et al. (2001). A default mode of brain function. Proceedings of the National Academy of Sciences.

• Christoff, K., et al. (2016). Mind-wandering as spontaneous thought: a dynamic framework. Nature Reviews Neuroscience.